محاسبه و ثبت حسابداری وام بانکی و سود تسهیلات دریافتی

مقدمه و ضرورت تامین مالی از طریق تسهیلات بانکی بسیاری از کسب‌وکارها برای توسعه فعالیت‌ها، خرید دارایی‌های سرمایه ای، تامین نقدینگی در گردش یا اجرای پروژه‌های بزرگ نیاز به منابع مالی خارج از آورده سهامداران دارند. دریافت وام و تسهیلات از بانک‌ها و موسسات اعتباری یکی از روش‌های رایج تامین مالی است. مدیریت صحیح این منابع و ثبت دقیق تعهدات مالی ایجاد شده، وظیفه اصلی حسابداران در شرکت‌هاست. صادر کردن فاکتورهای دقیق فروش و مدیریت جریان نقدی ورودی به شرکت برای بازپرداخت به موقع این تعهدات از اهمیت حیاتی برخوردار است.

شناخت ماهیت وام بانکی در حسابداری وقتی شرکتی وامی از بانک دریافت می‌کند، دو اتفاق مالی همزمان رخ می‌دهد: از یک سو دارایی نقد (موجودی نقد و بانک) افزایش می‌یابد و از سوی دیگر یک بدهی بلندمدت یا کوتاه‌مدت تحت عنوان تسهیلات مالی دریافتی در دفاتر شناسایی می‌شود. ماهیت حساب تسهیلات بانکی بستانکار است. اصل مبلغ وام دریافتی به عنوان درآمد تلقی نمی‌شود، بلکه یک تعهد مالی است که باید در دوره‌های آینده تسویه شود. بهره یا سود تسهیلات نیز هزینه مالی مربوط به آن دوره است که باید به تفکیک شناسایی گردد.

محاسبه سود تسهیلات و جدول بازپرداخت بانک‌ها برای وام‌های اعطایی، جدول بازپرداخت مشخصی (اقساط مساوی یا نزولی) تنظیم می‌کنند که شامل اصل وام و سود متعلقه است. محاسبه سود تسهیلات معمولاً بر اساس فرمول‌های وام‌های بانکی (نرخ سود سالانه، مدت زمان و مبلغ وام) انجام می‌شود. در روش اقساط مساوی، در ماه‌های ابتدایی سهم سود در قسط پرداختی بسیار بیشتر از سهم اصل وام است و به مرور زمان با کاهش مانده اصل وام، سهم سود کاهش و سهم اصل وام افزایش می‌یابد.

ثبت حسابداری دریافت وام در زمان دریافت وام، سند حسابداری به این شکل صادر می‌شود: حساب بانک (یا صندوق) بدهکار و حساب تسهیلات مالی دریافتی (بدهی بلندمدت یا کوتاه‌مدت) بستانکار می‌گردد. این ثبت نشان‌دهنده ورود وجه نقد به مجموعه و ایجاد تعهد بازپرداخت در قبال بانک است. اگر بانک مبالغی را تحت عنوان کارمزد پرونده یا بیمه وام از مبلغ پرداختی کسر کند، مابقی خالص به حساب شرکت واریز می‌شود و کسورات به عنوان هزینه کارمزد بانکی ثبت می‌گردند.

ثبت حسابداری پرداخت اقساط و سود تسهیلات پرداخت هر قسط وام شامل دو بخش اصلی است: بازپرداخت بخشی از اصل وام و پرداخت سود تسهیلات دوره. ثبت حسابداری پرداخت قسط به این صورت است که حساب تسهیلات مالی دریافتی (به اندازه اصل قسط) بدهکار می‌شود، حساب هزینه سود تسهیلات (به اندازه سود محاسباتی قسط) نیز بدهکار می‌شود و در مقابل، حساب بانک (به کل مبلغ قسط پرداختی) بستانکار می‌گردد. تفکیک درست این دو بخش تاثیر مستقیمی بر صحت صورت‌های مالی و محاسبه سود و زیان دارد.

هزینه‌های تامین مالی و استانداردهای حسابداری بر اساس استانداردهای حسابداری، هزینه‌های تامین مالی (سود وام) به طور کلی در دوره وقوع به عنوان هزینه شناسایی می‌شوند، مگر در شرایط خاص مربوط به دارایی‌های واجد شرایط (دارایی‌هایی که آماده‌سازی آن‌ها برای استفاده طولانی‌مدت زمان‌بر است) که در این صورت بخشی از سود تسهیلات می‌تواند به بهای تمام شده دارایی اضافه شود (تکالیف حسابداری صنعتی و پروژه‌ای). نظارت بر این محاسبات به مدیران مالی کمک می‌کند تا تحلیل دقیقی از هزینه‌های مالی شرکت داشته باشند.

جمع‌بندی ثبت دقیق وام‌های بانکی و تفکیک درست سود تسهیلات از اصل بدهی، از الزامات شفافیت مالی هر کسب‌وکاری است. استفاده از ابزارهای نوین مالی و ثبت منظم اقساط از انحرافات حسابداری جلوگیری می‌کند.