کسورات قانونی

مقدمه در محاسبه حقوق و دستمزد کارکنان، رقم ناخالص دریافتی تنها بخشی از ماجراست. آنچه کارمند در نهایت به عنوان حقوق خالص دریافت می‌کند، حاصل کسر مبالغ مختلفی به نام کسورات قانونی و توافقی از مبلغ ناخالص است. آشنایی دقیق با انواع کسورات قانونی برای حسابداران، مدیران منابع انسانی و کارفرمایان از اهمیت بالایی برخوردار است تا حقوق پرسنل به درستی محاسبه شده و تکالیف قانونی در قبال سازمان‌های ذی‌ربط به موقع انجام شود. در این مقاله به بررسی انواع کسورات قانونی و نحوه محاسبه آن‌ها می‌پردازیم.

حق بیمه سهم کارگر اولین و رایج‌ترین کسور قانونی از حقوق کارکنان، حق بیمه تامین اجتماعی است. بر اساس قوانین سازمان تامین اجتماعی، معادل هفت درصد از حقوق و مزایای مشمول بیمه هر کارمند به عنوان سهم بیمه‌شده از حقوق او کسر و توسط کارفرما به سازمان تامین اجتماعی پرداخت می‌شود. این کسور به منظور برخورداری کارمند از مزایای درمانی، بازنشستگی، ازکارافتادگی و حمایت‌های بلندمدت کسر می‌گردد و کارفرما موظف است آن را به همراه سهم خود به صورت ماهانه واریز کند.

مالیات بر درآمد حقوق دومین کسور قانونی مهم، مالیات بر درآمد حقوق و دستمزد است. دولت هر ساله در قانون بودجه، سقف معافیت مالیاتی حقوق بگیران را مشخص می‌کند و مازاد بر آن مشمول نرخ‌های پله‌ای مالیاتی می‌گردد. واحد منابع انسانی و حسابداری شرکت موظف است پس از اعمال معافیت‌های قانونی، مالیات متعلقه را از حقوق ماهانه کارمند کسر نموده و در مهلت مقرر قانونی به حساب سازمان امور مالیاتی کشور واریز نماید.

سایر کسورات قانونی و احکام قضایی علاوه بر بیمه و مالیات، گاهی کسورات دیگری بر اساس احکام قطعی دادگاه‌ها یا مراجع قانونی از حقوق کارمندان کسر می‌شود. از جمله این موارد می‌توان به دستور توقیف حقوق بابت مهریه، بدهی‌های قانونی به شخص ثالث بر اساس حکم قضایی، یا اقساط وام‌های مسکن مسکن سازمانی و تسهیلات مصوب اشاره کرد. حسابدار شرکت مکلف است طبق دستور مقام قضایی یا توافق کتبی قانونی، این مبالغ را کسر و به حساب مشخص‌شده واریز کند.

کسورات توافقی و رفاهی در کنار کسورات کاملاً قانونی و اجباری، برخی کسورات با توافق دوطرفه میان کارفرما و کارمند انجام می‌شوند؛ مانند اقساط وام‌های داخلی شرکت، هزینه‌های بیمه تکمیلی درمان اختیاری، پس‌انداز صندوق‌های قرض‌الحسنه کارکنان، یا هزینه استفاده از سرویس ایاب و ذهاب و غذاخوری سازمان. این موارد اگرچه وجهه کاملاً قانونی دستوری ندارند اما ثبت و کسر آن‌ها نیازمند مستندات و فرم‌های رضایت‌نامه امضا شده توسط پرسنل است تا از بروز اختلافات بعدی جلوگیری شود.

نکات مهم در ثبت و گزارش‌گری کسورات تمامی کسورات قانونی انجام شده از حقوق پرسنل باید به صورت شفاف در فیش حقوقی درج شود. شفافیت در فیش حقوقی موجب افزایش اعتماد متقابل بین کارکنان و مدیریت می‌شود. نرم‌افزارهای حسابداری و حقوق و دستمزد مدرن به صورت خودکار قادرند پس از تعریف پارامترهای حکم کارگزینی، میزان بیمه، مالیات و سایر کسورات را با بالاترین دقت محاسبه و سند حسابداری مربوطه را صادر نمایند.

نتیجه‌گیری مدیریت صحیح و قانونی کسورات حقوق و دستمزد از بروز چالش‌های حقوقی میان کارفرما، کارکنان و سازمان‌های نظارتی جلوگیری می‌کند. تسلط بر قوانین کار، تامین اجتماعی و مالیاتی به حسابداران کمک می‌کند تا محاسبات حقوقی را بدون خطا انجام دهند و سلامت اداری و مالی سازمان را تضمین کنند.